مجموعة شاملة من التمارين مع الحلول المفصلة
نبحث عن القاسم المشترك الأكبر لـ 49 و 14
49 = 7 × 7
14 = 7 × 2
القاسم المشترك الأكبر = 7
\(\dfrac{49}{14} = \dfrac{49 \div 7}{14 \div 7} = \dfrac{7}{2}\)
56 = 8 × 7 = 2³ × 7
40 = 8 × 5 = 2³ × 5
القاسم المشترك الأكبر = 8
\(\dfrac{56}{40} = \dfrac{56 \div 8}{40 \div 8} = \dfrac{7}{5}\)
نحلل كل عدد إلى عوامله الأولية:
70 = 2 × 5 × 7
15 = 3 × 5
51 = 3 × 17
17 = 17
35 = 5 × 7
6 = 2 × 3
\(\dfrac{2 \times 5 \times 7 \times 3 \times 5 \times 3 \times 17}{17 \times 5 \times 7 \times 2 \times 3}\)
نختزل العوامل المشتركة: 2، 3، 5، 7، 17
\(= \dfrac{3 \times 5}{1} = 15\)
نلاحظ وجود عوامل مشتركة في البسط والمقام
العوامل المشتركة: 2 و 7
\(\dfrac{2 \times 7 \times 3}{7 \times 5 \times 2} = \dfrac{3}{5}\)
600 = 60 × 10 = 2³ × 3 × 5²
780 = 60 × 13 = 2² × 3 × 5 × 13
القاسم المشترك الأكبر = 60
\(\dfrac{600}{780} = \dfrac{600 \div 60}{780 \div 60} = \dfrac{10}{13}\)
187 = 11 × 17
143 = 11 × 13
القاسم المشترك الأكبر = 11
\(\dfrac{187}{143} = \dfrac{187 \div 11}{143 \div 11} = \dfrac{17}{13}\)
نستعمل خاصيات القوى:
\(= \dfrac{5^3}{5^3} \times \dfrac{7^2}{7^1} \times \dfrac{2^3}{2^2}\)
\(= 1 \times 7^{2-1} \times 2^{3-2}\)
\(= 7 \times 2 = 14\)
نحسب قيمة 2⁴ = 16
البسط: 49 - 16 = 33
المقام: 16 - 5 = 11
\(\dfrac{33}{11} = 3\)
نطبق خاصية التوزيع (الإخراج العامل المشترك):
البسط: نخرج العامل المشترك 25
\(25 \times 7 + 25 \times 2 = 25 \times (7 + 2) = 25 \times 9\)
المقام: نخرج العامل المشترك 9
\(9 \times 20 + 9 \times 5 = 9 \times (20 + 5) = 9 \times 25\)
إذن: \(\dfrac{25 \times 9}{9 \times 25} = 1\)
البسط: نخرج العامل المشترك 17
\(9 \times 17 + 17 \times 3 = 17 \times (9 + 3) = 17 \times 12\)
المقام: نخرج العامل المشترك 17
\(17 \times 20 + 17 \times 9 = 17 \times (20 + 9) = 17 \times 29\)
\(\dfrac{17 \times 12}{17 \times 29} = \dfrac{12}{29}\)
البسط: نخرج العامل المشترك 11
\(20 \times 11 + 25 \times 11 = 11 \times (20 + 25) = 11 \times 45\)
المقام: نخرج العامل المشترك 33
\(33 \times 15 + 33 \times 15 = 33 \times (15 + 15) = 33 \times 30\)
الآن نختزل: \(\dfrac{11 \times 45}{33 \times 30}\)
33 = 3 × 11 و 45 = 9 × 5 و 30 = 6 × 5
\(\dfrac{11 \times 9 \times 5}{3 \times 11 \times 6 \times 5} = \dfrac{9}{3 \times 6} = \dfrac{9}{18} = \dfrac{1}{2}\)
البسط: نخرج العامل المشترك 41
\(41 \times 3 + 41 \times 6 + 41 = 41 \times (3 + 6 + 1) = 41 \times 10\)
المقام: نخرج العامل المشترك 5
\(5 \times 40 + 5 = 5 \times (40 + 1) = 5 \times 41\)
\(\dfrac{41 \times 10}{5 \times 41} = \dfrac{10}{5} = 2\)
لمقارنة كسر بالعدد 1:
• إذا كان البسط < المقام، فإن الكسر < 1
• إذا كان البسط = المقام، فإن الكسر = 1
• إذا كان البسط > المقام، فإن الكسر > 1
25 < 27 ⟸ \(\dfrac{25}{27} < 1\)
31 > 29 ⟸ \(\dfrac{31}{29} > 1\)
101 > 100 ⟸ \(\dfrac{101}{100} > 1\)
91 < 95 ⟸ \(\dfrac{91}{95} < 1\)
2019 < 2020 ⟸ \(\dfrac{2019}{2020} < 1\)
البسطان متساويان (17 = 17)
القاعدة: عندما يكون البسطان متساويين، الكسر الذي له مقام أصغر هو الأكبر
21 < 25 ⟸ \(\dfrac{17}{21} > \dfrac{17}{25}\)
نبسط الكسر الثاني: \(\dfrac{39}{63} = \dfrac{39 \div 3}{63 \div 3} = \dfrac{13}{21}\)
الآن نقارن: \(\dfrac{13}{19}\) و \(\dfrac{13}{21}\)
البسطان متساويان، و 19 < 21
إذن: \(\dfrac{13}{19} > \dfrac{13}{21}\) أي \(\dfrac{13}{19} > \dfrac{39}{63}\)
نبسط الكسر الثاني: \(\dfrac{72}{105} = \dfrac{72 \div 3}{105 \div 3} = \dfrac{24}{35}\)
إذن: \(\dfrac{24}{35} = \dfrac{72}{105}\)
المقامان متساويان (31 = 31)
القاعدة: عندما يكون المقامان متساويين، الكسر الذي له بسط أكبر هو الأكبر
15 < 24 ⟸ \(\dfrac{15}{31} < \dfrac{24}{31}\)
نبسط الكسر الثاني: \(\dfrac{63}{69} = \dfrac{63 \div 3}{69 \div 3} = \dfrac{21}{23}\)
الآن نقارن: \(\dfrac{19}{23}\) و \(\dfrac{21}{23}\)
المقامان متساويان، و 19 < 21
إذن: \(\dfrac{19}{23} < \dfrac{21}{23}\) أي \(\dfrac{19}{23} < \dfrac{63}{69}\)
طريقة المقارنة بالعدد 1:
\(\dfrac{25}{27}\) : البسط أصغر من المقام بـ 2
\(\dfrac{103}{108}\) : البسط أصغر من المقام بـ 5
كلا الكسرين أصغر من 1، لكن \(\dfrac{25}{27}\) أقرب إلى 1
أو نستعمل الضرب التبادلي: 25 × 108 = 2700 و 103 × 27 = 2781
2700 < 2781 ⟸ \(\dfrac{25}{27} < \dfrac{103}{108}\)
نقارن كل كسر بالعدد 1:
\(\dfrac{111}{125}\) : 111 < 125 ⟸ أصغر من 1
\(\dfrac{132}{127}\) : 132 > 127 ⟸ أكبر من 1
إذن: \(\dfrac{111}{125} < 1 < \dfrac{132}{127}\)
النتيجة: \(\dfrac{111}{125} < \dfrac{132}{127}\)
نقارن كل كسر بالعدد 1:
\(\dfrac{207}{215}\) : 207 < 215 ⟸ أصغر من 1
\(\dfrac{217}{211}\) : 217 > 211 ⟸ أكبر من 1
إذن: \(\dfrac{207}{215} < 1 < \dfrac{217}{211}\)
النتيجة: \(\dfrac{207}{215} < \dfrac{217}{211}\)
نقارن كل كسر بالعدد 1:
\(\dfrac{2019}{2020}\) : 2019 < 2020 ⟸ أصغر من 1
\(\dfrac{2020}{2019}\) : 2020 > 2019 ⟸ أكبر من 1
إذن: \(\dfrac{2019}{2020} < 1 < \dfrac{2020}{2019}\)
النتيجة: \(\dfrac{2019}{2020} < \dfrac{2020}{2019}\)
الطريقة: توحيد المقامات
المضاعف المشترك الأصغر لـ 8 و 4 هو 8
\(\dfrac{11}{8} = \dfrac{11}{8}\) (يبقى كما هو)
\(\dfrac{7}{4} = \dfrac{7 \times 2}{4 \times 2} = \dfrac{14}{8}\)
الآن نقارن: \(\dfrac{11}{8}\) و \(\dfrac{14}{8}\)
11 < 14 ⟸ \(\dfrac{11}{8} < \dfrac{14}{8}\)
النتيجة: \(\dfrac{11}{8} < \dfrac{7}{4}\)
نبسط الكسر الثاني أولاً:
\(\dfrac{28}{24} = \dfrac{28 \div 4}{24 \div 4} = \dfrac{7}{6}\)
المضاعف المشترك الأصغر لـ 12 و 6 هو 12
\(\dfrac{13}{12} = \dfrac{13}{12}\)
\(\dfrac{7}{6} = \dfrac{7 \times 2}{6 \times 2} = \dfrac{14}{12}\)
13 < 14 ⟸ \(\dfrac{13}{12} < \dfrac{14}{12}\)
النتيجة: \(\dfrac{13}{12} < \dfrac{28}{24}\)
نبسط الكسرين:
\(\dfrac{49}{28} = \dfrac{49 \div 7}{28 \div 7} = \dfrac{7}{4}\)
\(\dfrac{21}{12} = \dfrac{21 \div 3}{12 \div 3} = \dfrac{7}{4}\)
النتيجة: \(\dfrac{49}{28} = \dfrac{21}{12}\) (الكسران متساويان)
المضاعف المشترك الأصغر لـ 16 و 24 هو 48
\(\dfrac{15}{16} = \dfrac{15 \times 3}{16 \times 3} = \dfrac{45}{48}\)
\(\dfrac{17}{24} = \dfrac{17 \times 2}{24 \times 2} = \dfrac{34}{48}\)
45 > 34 ⟸ \(\dfrac{45}{48} > \dfrac{34}{48}\)
النتيجة: \(\dfrac{15}{16} > \dfrac{17}{24}\)
المضاعف المشترك الأصغر لـ 28 و 15 هو 420
\(\dfrac{17}{28} = \dfrac{17 \times 15}{28 \times 15} = \dfrac{255}{420}\)
\(\dfrac{8}{15} = \dfrac{8 \times 28}{15 \times 28} = \dfrac{224}{420}\)
255 > 224 ⟸ \(\dfrac{255}{420} > \dfrac{224}{420}\)
النتيجة: \(\dfrac{17}{28} > \dfrac{8}{15}\)
طريقة بديلة: المقارنة بـ \(\dfrac{1}{2}\)
\(\dfrac{25}{42}\) : نقارن 25 × 2 = 50 مع 42 → 50 > 42 ⟸ \(\dfrac{25}{42} > \dfrac{1}{2}\)
\(\dfrac{39}{55}\) : نقارن 39 × 2 = 78 مع 55 → 78 > 55 ⟸ \(\dfrac{39}{55} > \dfrac{1}{2}\)
كلاهما أكبر من النصف، نستعمل الضرب التبادلي:
25 × 55 = 1375 و 39 × 42 = 1638
1375 < 1638 ⟸ \(\dfrac{25}{42} < \dfrac{39}{55}\)
النتيجة: \(\dfrac{25}{42} < \dfrac{39}{55}\)
نحلل إلى عوامل أولية:
153 = 9 × 17 = 3² × 17
170 = 10 × 17 = 2 × 5 × 17
القاسم المشترك الأكبر = 17
\(\dfrac{153}{170} = \dfrac{153 \div 17}{170 \div 17} = \dfrac{9}{10}\)
475 = 25 × 19 = 5² × 19
1000 = 8 × 125 = 2³ × 5³
القاسم المشترك الأكبر = 25
\(\dfrac{475}{1000} = \dfrac{475 \div 25}{1000 \div 25} = \dfrac{19}{40}\)
336 = 16 × 21 = 2⁴ × 3 × 7
540 = 4 × 135 = 2² × 3³ × 5
القاسم المشترك الأكبر = 12 (2² × 3)
\(\dfrac{336}{540} = \dfrac{336 \div 12}{540 \div 12} = \dfrac{28}{45}\)
625 = 5⁴
500 = 5³ × 4 = 5³ × 2²
القاسم المشترك الأكبر = 125 (5³)
\(\dfrac{625}{500} = \dfrac{625 \div 125}{500 \div 125} = \dfrac{5}{4}\)
352 = 32 × 11 = 2⁵ × 11
246 = 2 × 123 = 2 × 3 × 41
القاسم المشترك الأكبر = 2
\(\dfrac{352}{246} = \dfrac{352 \div 2}{246 \div 2} = \dfrac{176}{123}\)
66 = 6 × 11 = 2 × 3 × 11
77 = 7 × 11
القاسم المشترك الأكبر = 11
\(\dfrac{66}{77} = \dfrac{66 \div 11}{77 \div 11} = \dfrac{6}{7}\)
48 = 16 × 3 = 2⁴ × 3
84 = 4 × 21 = 2² × 3 × 7
PGCD = 12 (2² × 3)
\(\dfrac{48}{84} = \dfrac{4}{7}\)
36 = 4 × 9 = 2² × 3²
72 = 8 × 9 = 2³ × 3²
PGCD = 36
\(\dfrac{36}{72} = \dfrac{1}{2}\)
28 = 4 × 7 = 2² × 7
49 = 7²
PGCD = 7
\(\dfrac{28}{49} = \dfrac{4}{7}\)
68 = 4 × 17 = 2² × 17
170 = 10 × 17 = 2 × 5 × 17
PGCD = 34 (2 × 17)
\(\dfrac{68}{170} = \dfrac{2}{5}\)
27 = 3³
243 = 3⁵
PGCD = 27 (3³)
\(\dfrac{27}{243} = \dfrac{1}{9}\)
96 = 32 × 3 = 2⁵ × 3
122 = 2 × 61
PGCD = 2
\(\dfrac{96}{122} = \dfrac{48}{61}\)
88 = 8 × 11 = 2³ × 11
22 = 2 × 11
PGCD = 22
\(\dfrac{88}{22} = 4\)
نختزل العوامل المشتركة: 7 موجود في البسط والمقام
4 = 2 × 2، لدينا 2 في البسط
\(= \dfrac{2 \times 3 \times 7}{2 \times 2 \times 7} = \dfrac{3}{2}\)
نحسب البسط والمقام:
البسط: 10 - 2 = 8
المقام: 10 + 2 = 12
\(\dfrac{8}{12} = \dfrac{8 \div 4}{12 \div 4} = \dfrac{2}{3}\)
البسط: 5 × 4 = 20
المقام: 5 + 1 = 6
\(\dfrac{20}{6} = \dfrac{20 \div 2}{6 \div 2} = \dfrac{10}{3}\)
نقسم على 1000:
\(\dfrac{45000}{1000} = 45\)
البسط: نخرج العامل المشترك 21
\(21 + 21 \times 19 = 21 \times (1 + 19) = 21 \times 20\)
المقام: نخرج العامل المشترك 17
\(17 \times 21 - 17 = 17 \times (21 - 1) = 17 \times 20\)
\(\dfrac{21 \times 20}{17 \times 20} = \dfrac{21}{17}\)
البسط: نخرج العامل المشترك 12
\(17 \times 12 - 12 \times 9 = 12 \times (17 - 9) = 12 \times 8\)
المقام: نخرج العامل المشترك 33
\(5 \times 33 + 33 \times 3 = 33 \times (5 + 3) = 33 \times 8\)
\(\dfrac{12 \times 8}{33 \times 8} = \dfrac{12}{33} = \dfrac{12 \div 3}{33 \div 3} = \dfrac{4}{11}\)
البسط: نخرج العامل المشترك 7
\(7 \times 12 + 7 \times 21 = 7 \times (12 + 21) = 7 \times 33\)
\(\dfrac{7 \times 33}{44}\)
44 = 4 × 11، 33 = 3 × 11
\(= \dfrac{7 \times 3 \times 11}{4 \times 11} = \dfrac{21}{4}\)
22 < 25 ⟸ الكسر أصغر من 1
الجواب: \(\dfrac{22}{25}\) (يبقى كما هو)
5 < 13 ⟸ الكسر أصغر من 1
الجواب: \(\dfrac{5}{13}\)
نقسم: 93 ÷ 17 = 5 والباقي 8
لأن: 17 × 5 = 85 و 93 - 85 = 8
الجواب: \(\dfrac{93}{17} = 5 + \dfrac{8}{17}\)
11 < 27 ⟸ الكسر أصغر من 1
الجواب: \(\dfrac{11}{27}\)
نقسم: 46 ÷ 21 = 2 والباقي 4
لأن: 21 × 2 = 42 و 46 - 42 = 4
الجواب: \(\dfrac{46}{21} = 2 + \dfrac{4}{21}\)
نقسم: 32 ÷ 7 = 4 والباقي 4
لأن: 7 × 4 = 28 و 32 - 28 = 4
الجواب: \(\dfrac{32}{7} = 4 + \dfrac{4}{7}\)
نقسم: 62 ÷ 25 = 2 والباقي 12
لأن: 25 × 2 = 50 و 62 - 50 = 12
الجواب: \(\dfrac{62}{25} = 2 + \dfrac{12}{25}\)
نقسم: 65 ÷ 20 = 3 والباقي 5
لأن: 20 × 3 = 60 و 65 - 60 = 5
الجواب: \(\dfrac{65}{20} = 3 + \dfrac{5}{20} = 3 + \dfrac{1}{4}\)
نقسم: 17 ÷ 3 = 5 والباقي 2
لأن: 3 × 5 = 15 و 17 - 15 = 2
الجواب: \(\dfrac{17}{3} = 5 + \dfrac{2}{3}\)
نقسم: 145 ÷ 19 = 7 والباقي 12
لأن: 19 × 7 = 133 و 145 - 133 = 12
الجواب: \(\dfrac{145}{19} = 7 + \dfrac{12}{19}\)
نقسم: 223 ÷ 25 = 8 والباقي 23
لأن: 25 × 8 = 200 و 223 - 200 = 23
الجواب: \(\dfrac{223}{25} = 8 + \dfrac{23}{25}\)
نقسم: 353 ÷ 37 = 9 والباقي 20
لأن: 37 × 9 = 333 و 353 - 333 = 20
الجواب: \(\dfrac{353}{37} = 9 + \dfrac{20}{37}\)